Buddha Or Karl Marx | Waiting For A Visa

Description

बुद्ध किंवा कार्ल मार्क्स’ हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे लेखन गौतम बुद्ध आणि कार्ल मार्क्स यांनी मांडलेल्या विचारांचा तुलनात्मक अभ्यास मांडते. हा लेख प्रथम १९८७ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आबेडकर: लेखन आणि भाषणे, खंड ३ मध्ये प्रकाशित झाला होता आणि नंतर २०१४ मध्ये डॉ. आबेडकर फाउंडेशनतर्फे पुनर्मुद्रित करण्यात आला. या लेखामध्ये, भारतीय समाजातील जातीय भेदभावासारख्या समस्यांकडे या दोन्ही बिचारवतांच्या दृष्टिकोनातून पाहण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर भारतीय समाजातील त्रुटी विशेषतः जातीय भेदभाव यांचा शोध बुद्ध आणि मार्क्स यांच्या शिकवणींची तुलना करून घेण्याचा प्रयत्न करतात.
डॉ. आंबेडकरांच्या मते, बुद्धांची शिकवण वैयक्तिक आत्मज्ञान, नैतिक आचारसंहिता आणि खाजगी मालमत्तेच्या उन्मूलनावर आधारित असून ती शांततामय, समानतेची दिशा दाखवते. याउलट, मार्क्सचा वैज्ञानिक समाजवाद वर्गसंघर्ष, क्रांतिकारी हिंसा आणि सर्वहारा हुकूमशाहीचा मार्ग स्वीकारतो.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर दोन्ही विचारवंतानी सुचवलेल्या साधनांची तुलना करताना असे अधोरेखित करतात की, बुद्धांचा शांत, नैतिक आणि जातिविरहित समाजाचा संदेश भारतीय परिस्थितीस अधिक अनुकूल आहे. हा लेख वाचकांना समानता आणि सामाजिक परिवर्तन यासंदर्भात बौद्ध तत्त्वज्ञान आणि मार्क्सवादी विचारसरणीकडे नव्याने आणि संतुलित दृष्टिकोनातून पाहण्यास प्रवृत्त करतो.

‘वेटिंग फॉर अ व्हिजा’ हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी १९३५-३६ दरम्यान लिहिलेले आत्मकथात्मक वर्णन आहे. यात त्यांनी दलित समाजाला भोगावी लागणारी जातीय अपमानाची आणि भेदभावाची कठोर वास्तवता उघड केली आहे. शीर्षक रूपकात्मकरीत्या सूचित करते की, भारतीय समाजात दलितांचा मान, सन्मान आणि स्वीकार मिळविण्याचा संघर्ष अजूनही संपलेला नाही.
डॉ. आंबेडकर बालपणीच्या अनुभवांतून सांगतात की, ‘अस्पृश्य’ ओळखीमुळे त्यांनी जीवनात मदतीचा नकार, अतोनात अपमान आणि मनावर खोलवर उमटलेली भीती अनुभवली. उच्चशिक्षण घेऊन भारतात परतल्यानंतरही त्यांना राहण्यासाठी घर नाकारले गेले, ज्यातून शैक्षणिक आणि सामाजिक भेदभावाची व्याप्ती दिसते.
वाहतूक सेवा नाकारणे, टांगेवाल्यांचा विरोध आणि अस्पृश्यतेभोवतीचे अंधविश्वास समाजातील पूर्वग्रहांची तीव्रता दर्शवतात. आरोग्यसेवेतही भेदभाव किती घातक आहे, याचे उदाहरण म्हणजे एका दलित स्त्रीला उपचार न मिळाल्याने तिचा झालेला मृत्यू.
व्यावसायिक क्षेत्रातही अपमानाची हीच परंपरा दिसते. जात सांगितल्यावर लेखनिक म्हणून काम करणाऱ्या एका भंगी युवकाचा झालेला छळ आणि नोकरीबरून पायउतार होण्याची वेळ आल्याचे त्यांनी नमूद केले आहे.
शेवटी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सांगतात की, शूद्र आणि अस्पृश्यांवरील भेदभावाची मुळे इतिहासात खोलवर रुजली असून, या अन्यायाविरुद्ध लढा देणे हेच त्यांचे आयुष्यभराचे ध्येय राहिले.